Ο Ερνέστος Αρμάν και η «ερωτική συντροφικότητα»: Η επαναστατική σεξουαλικότητα και η μάχη ενάντια στη ζήλεια

Posted on Νοέμβριος 15, 2011

0



Ανακοίνωση στη συνάντηση «Ελεύθερος Έρωτας και Εργατικό Κίνημα», 2η Συνάντηση «Σοσιαλισμός και Σεξουαλικότητα», Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνικής Ιστορίας, Άμστερνταμ, 6η Οκτώβρη 2000. Πρώτη δημοσίευση: Research papers, n° 40, Amsterdam, International Institute of Social History, 2001.

Ο Ερνέστος Αρμάν και η «ερωτική συντροφικότητα»: Η επαναστατική σεξουαλικότητα και η μάχη ενάντια στη ζήλεια

Ο Ελεύθερος Έρωτας

«Αγαπώντας τη ζωή, μέσα από τη συντροφικότητα, φτιάχνουμε την Αναρχία»

Ο Ερνέστος Ιούνιος (Ernest Juin), αποκαλούμενος Ε. Αρμάν (E. Armand, 1872-1962), ήταν μέλος του Στρατού της Σωτηρίας όταν ανακάλυψε την αναρχική σκέψη, γύρω στα 1896, διαβάζοντας τους Νέους Καιρούς (Les Temps nouveaux) που μόλις είχε ιδρύσει ο Jean Grave. Άρχισε να γράφει στην επιθεώρηση Le Libertaire του Sébastien Faure προτού ιδρύσει με τη σύντροφό του Marie Kugel τη Νέα Εποχή (L’Ere nouvelle), μια επιθεώρηση που εξελίχθηκε ανάμεσα στο 1901 και το 1911 από το μυστικιστικό χριστιανικό σοσιαλισμό προς την κομμουνιστική φιλοσοφία και ηθική, καταλήγοντας εν τέλει στον ατομιστικό αναρχισμό.

Το 1907 εξέδωσε την πρώτη του μπροσούρα αφιερωμένη στη σεξουαλικότητα, Περί Σεξουαλικής Ελευθερίας (De la liberté sexuelle), στην οποία εκφράζεται υπέρ όχι μόνο ενός αφηρημένου ελεύθερου έρωτα, αλλά υπέρ της πολλαπλότητας των σεξουαλικών συντρόφων, αυτό που ονομάζει «πληθυντικό έρωτα». Παρά τον τόνο του, ο οποίος είναι εμφανώς πολύ πιο ξεκάθαρος από τις περισσότερες εκδόσεις αυτού του τύπου, οι θέσεις που προτάσσει ο Αρμάν δεν απομακρύνονται πολύ από κείνες που επαναλάμβαναν ακούραστα οι σύντροφοι και συντρόφισσες που τάσσονταν υπέρ του ελεύθερου έρωτα.

Μόνο μετά την ίδρυση της επιθεώρησης L’En dehors (1922) ο Αρμάν αναπτύσσει προοδευτικά μια ολοένα και πιο πρωτότυπη έννοια της ελευθεριακής σεξουαλικότητας.

1. Η Ιδρυση Του L’en Dehors Και Η Προπαγανδα Υπερ Του Ελευθερου Ερωτα

Το L’En dehors δεν τοποθετήθηκε αμέσως υπό τη σημαία της επαναστατικής σεξουαλικότητας. Κατά τους πρώτους είκοσι μήνες της ύπαρξής του, τα άρθρα που αναφέρονταν ανοιχτά σε ζητήματα «σεξουαλικής ηθικής» ήταν σχετικά σπάνια. Ο Αρμάν αναζητούσε πρώτα απ’ όλα να συγκεκριμενοποιήσει τον ατομιστικό του αναρχισμό και να κρατήσει τις αποστάσεις του τόσο από το φυτοφαγικό κίνημα όσο και από τις «ηρωικές» ερμηνείες του ατομισμού. Τα έβαζε τόσο με τον André Lorulot, που κατηγορήθηκε ότι γελοιοποίησε τους ιλλεγκαλιστικούς κύκλους από τους οποίους προήλθε η συμμορία Μπονό, όσο και με τον Victor Serge και τους αναρχικούς που συντάχθηκαν με τους μπολσεβίκους.

Από το έκτο και το έβδομο τεύχος όμως, επιδίδεται σε μια πρώτη κριτική της πρακτικής των ελεύθερων ενώσεων- αυτό που ονομάζει «ενοποίηση από έρωτα» (l’unicité en amour)- που εφαρμοζόταν στην ελευθεριακή κοινότητα L’Intégrale. Στην εμπειρία αυτή, την οποία βρίσκει «ατελή από εκπαιδευτική άποψη», αντιπαραθέτει την υπεροχή των «πολλαπλών ελεύθερων ενώσεων». Μόνο το 1924 όμως η παρουσία της συζήτησης πάνω στα ζητήματα «σεξουαλικής ηθικής» γίνεται μόνιμη στους κόλπους του L’En dehors. Και θα παραμείνει μέχρι την αναστολή της έκδοσής του τον Οκτώβρη του 1939.

Στα γράμματα των αναγνωστών που δημοσίευε ο Αρμάν, καθώς και στις απαντήσεις που έδινε σε αυτά, έπαιρνε ολοένα και πιο ριζοσπαστικές θέσεις στο ζήτημα της σεξουαλικότητας. Η αφορμή για την έναρξη της συζήτησης δόθηκε με τη δημοσίευση, το Φλεβάρη του 1924, μιας επιστολής με την υπογραφή «Raphaële». Η συγγραφέας, συντασσόμενη με την συνήθη άποψη περί ελεύθερου έρωτα, έλεγε πως της είναι αδύνατο «να φέρει σε πέρας τις ερωτικές πράξεις χωρίς έρωτα», καθόσον κάτι τέτοιο ισοδυναμεί κατ’ αυτήν με το να «εκπορνευτεί». Δράττοντας την ευκαιρία, ο Αρμάν απάντησε προτείνοντας ένα πρώτο σχέδιο των θέσεών του υπέρ της επαναστατικής σεξουαλικότητας και της «ερωτικής συντροφικότητας» οι οποίες έρχονταν σε σύγκρουση σε πολλά σημεία με τις παραδοσιακές απόψεις των οπαδών του ελεύθερου έρωτα. Ο Αρμάν ανέπτυξε την ιδέα ότι δεν υπάρχει τίποτα το κατακριτέο από την σκοπιά του ατομισμού στο να κάνει κανείς τις «πράξεις του έρωτα» ακόμα και όταν δεν τρέφει και τόσο ζωντανά αισθήματα για τον ή την παρτενέρ του (ή της). Οι «συντρόφισσες» όπως η Raphaële έχουν άδικο να δίνουν υπέρμετρη σημασία στις διάφορες ερωτικο-σεξουαλικές πράξεις ή εκδηλώσεις, αφού αυτές είναι από βιολογικής απόψεως «ό,τι πιο υγιές και φυσιολογικό». Θα ‘πρεπε λοιπόν να σταματήσουν να τις θεωρούν μια «ιδιαίτερη ή εκπληκτική πράξη». Καλούσε επίσης «τα συνάδελφά μας πλάσματα του θηλυκού φύλου (nos congénères de sexe féminin)» να μην υπερβάλλουν την αξία που αποδίδουν «στις υπηρεσίες τους». Πάνω απ’ όλα όμως ο Αρμάν ισχυρίστηκε πως δεν καταλαβαίνει πως μια κοπέλα με προοδευτικές ιδέες αρνείται a priori- στο όνομα μιας μικροαστικής αντίληψης περί σεξουαλικών σχέσεων- να προσφέρει τις χαρές του έρωτα «σε ένα σύντροφο για τον οποίο νοιώθει εκτίμηση ή συμπάθεια. Το να δεχθεί από συντροφικότητα να ικανοποιήσει τις σεξουαλικές επιθυμίες προσώπων που μοιράζονται τις ίδιες ιδεολογικές αρχές δεν του φαίνεται πιο ατιμωτική συμπεριφορά από το να δέχεται κανείς να είναι «υπάλληλος του Κράτους». Ο Αρμάν επιβεβαίωνε, τέλος, πως αν ήταν «γυναίκα», θα ένιωθε «μεγάλη εσωτερική χαρά» αν καταλάβαινε πως να «δημιουργούσε την απαραίτητη επιθυμία για ερωτική χαρά» σε ένα φίλο ο οποίος δεν θα του ήταν «απόλυτα απωθητικός» και με τον οποίο θα αισθανόταν αρκετή εγγύτητα συναισθήματος και πνεύματος». Η διαμάχη πάνω στην «ερωτική συντροφικότητα» είχε μόλις αρχίσει.

Τέτοιοι ισχυρισμοί δεν μπορούσαν παρά να σοκάρουν την πλειοψηφία των ριζοσπαστών για τους οποίους ο ελεύθερος έρωτας ήταν περισσότερο μια ιδεατή αναφορά με ρομαντικές επιρροές παρά μια αποτελεσματική πρακτική. Η άσκηση μιας τόσο πλατιάς έννοιας της συντροφικότητας, η οποία συμπεριελάμβανε και τις σεξουαλικές σχέσεις, έθετε – ακόμα και για τους υποστηρικτές των ατομιστικών θέσεων – μια σειρά θεωρητικών και πρακτικών προβλημάτων τα οποία επισήμαναν αμέσως οι κριτικοί του Αρμάν τόσο στις στήλες του L’En dehors όσο και σε άλλες εκδόσεις του ελευθεριακού κινήματος. Έπρεπε για παράδειγμα η «παρουσιάσιμη» συντρόφισσα να δεχτεί να συνάψει σεξουαλικές σχέσεις με όλους τους συντρόφους που δεν έβρισκε τελείως απωθητικούς; Υπό ποιες συνθήκες θα μπορούσε κανείς να αρνηθεί τις προτάσεις κάποιου ή κάποιας; Το να δεχθεί κανείς σεξουαλικές σχέσεις με κάποιον για τον οποίο δεν νιώθει φυσική έλξη συνιστά άραγε «θυσία» για κείνον που προσφέρει το κορμί του; Δεν διατρέχουμε άραγε τον κίνδυνο να επιβάλλουμε ένα σεξουαλικό κομμουνισμό εις βάρος της ατομικής ελευθερίας;

Ο Αρμάν θα βαθύνει και θα συγκεκριμενοποιήσει στους επόμενους μήνες τις ιδέες του, προσπαθώντας να τους δώσει πιο συστηματικό χαρακτήρα. Το αποτέλεσμα των σκέψεών του θα είναι η εμφάνιση στο L’En dehors της 10ης Ιουλίου 1924 μια πρώτης μελέτης (Πως Αντιλαμβανόμαστε την Ελευθερία του Έρωτα) η οποία αμέσως εκδόθηκε σε μπροσούρα. (1)

Κατά τη διάρκεια ενός διαξιφισμού με τον Han Ryner, ξεκαθάρισε ότι στόχος της προπαγάνδας του μέσα από το L’En dehors ήταν το «να καταπολεμηθεί το αδιαπέραστο φράγμα το οποίο, ακόμα και στο δικό μας χώρο, χωρίζει τις ερωτικές διαχύσεις από άλλες εκφράσεις της συντροφικότητας». Εκπλήσσει το γεγονός, συνέχιζε, ότι οι σύντροφοι προσπαθούν σκληρά να εγκαθιδρύσουν διακρίσεις ανάμεσα στην «ευχαρίστηση» στο χώρο της σκέψης ή της οικονομίας και την «ευχαρίστηση» στο χώρο του σεξ. «Συχνά μου τυχαίνει να ρωτήσω τους συντρόφους που προσκαλούν σπίτι τους ένα «διαχυτικό» φίλο […] γιατί δεν είναι έτοιμοι να του δώσουν τη χαρά που αρμόζει στο ερωτικό του ταμπεραμέντο. Δεν έλαβα ποτέ ικανοποιητική απάντηση» (2). Στη συνέχεια, ο Αρμάν έγινε πολύ πιο ακριβής και θα ισχυρίστηκε πως ήθελε να αρνηθεί «μια περιορισμένη συντροφικότητα, μια ατελή φιλοξενία», αφού όπως έγραφε: «δε θέλω τίποτα να ξέρω για μια υποδοχή που προορίζεται να με κάνει να νιώσω άνετα σε όλα τα σημεία εκτός του σεξουαλικό, ασκώ λοιπόν το δικαίωμα επιλογής μου ως ο πιο ατομιστής από τους ατομιστές» (3). Ή ακόμα, στο «Γράμμα ενός φιλοσόφου σε ένα σύντροφο που τον κάλεσε σε μια ευχάριστη συναναστροφή»: «δεν θα εκπλαγείς λοιπόν αν σε ρωτήσω αν στον άμεσο κύκλο σου ή στις παρέες στις οποίες συχνάζεις, υπάρχει κάποια συντρόφισσα που να θέλει για τις δυο αυτές μέρες να έχει παρέα με μένα μια εμπειρία «ερωτικής συντροφικότητας» (4).

Ο Αρμάν ισχυριζόταν πως δεν υποστήριξε ποτέ οτι τα άτομα (άντρες ή γυναίκες) πρέπει να έχουν ερωτικές σχέσεις παρά τη θέλησή τους: «…ο τρόπος που εννοούμε τον έρωτα», ξεκαθάριζε, «εμπεριέχει απόλυτη ελευθερία να δοθούμε σε όποιον μας αρέσει και απόλυτη ελευθερία να αρνηθούμε όποιον δεν μας αρέσει» (5). Μακριά από κάθε έννοια «σεξουαλικού κομμουνισμού», η ερωτική συντροφικότητα ήταν εξ’ ορισμού μια πράξη ελεύθερης θέλησης. Ήταν εξίσου πεπεισμένος ότι «πέρα από το θέμα του ερωτικού ταμπεραμέντου του καθενός», η ερωτική συντροφικότητα θα ‘πρεπε να θεωρείται η νόρμα που στις σχέσεις ανάμεσα σε συντρόφους. Αυτό τον παρακινεί να γράψει: «… καμιά και κανείς σύντροφος υγιής και κανονικός [η υπογράμμιση δική μας] δεν θα αρνιόταν a priori να επιδοθεί στην εμπειρία της ερωτικής συντροφικότητας αφού αυτή προτείνεται από ένα σύντροφο ή μια συντρόφισσα με την οποία υπάρχει συμπάθεια, με την οποία αισθάνεται αρκετή εγγύτητα συναισθηματική, ψυχική, πνευματική. Ο ή η σύντροφος σας θα πάρει τεράστια ευχαρίστηση, και το ίδιο και εσείς » (6).

Ο Αρμάν ήθελε να δείξει ότι η ερωτική συντροφικότητα ήταν απλώς η εφαρμογή στις ερωτικές και συναισθηματικές σχέσεις των ιδεών του περί συμβολαίου και κοινωνικών ενώσεων που είχε αναπτύξει το 1923 στο κύριο θεωρητικό του κείμενο Η Μύηση στον Αναρχικό Ατομισμό (L’Initiation individualiste anarchiste).Φανταζόταν την ερωτική συντροφικότητα στο ίδιο πλαίσιο στο οποίο φανταζόταν άλλους τύπους συντροφικότητας ανάμεσα στους αναρχικούς ατομιστές: ως μια εθελούσια ένωση της οποίας οι συμμετέχοντες έχουν συμφωνήσει σιωπηρά να «γλυτώσουν τον άλλο από κάθε ταλαιπωρία που μπορεί να αποφευχθεί» (7). Σύμφωνη με τις θέσεις του περί της παροχής των απαραίτητων εγγυήσεων, η ερμηνεία αυτή της ερωτικής συντροφικότητας είναι άλλο ένα μέσο για τους ατομιστές, οι οποίοι είναι θύματα συνεχούς «ανησυχίας (…) κακομεταχείρισης (…) επιθέσεων (…) και διωγμών από τους «αρχιστές» (οι οποίοι, καθώς όλοι γνωρίζουν, είναι το αντίθετο των αναρχικών), ώστε να προστατέψουν, να βοηθήσουν και να παρηγορήσουν ο ένας τον άλλο» (8).

«Η θέση της ερωτικής συντροφικότητας», εξηγούσε, «εμπεριέχει ένα ελεύθερο συμβόλαιο συναναστροφής (το οποίο μπορεί να καταργηθεί χωρίς προειδοποίηση, όπως έχει συμφωνηθεί από πριν) που έχει συναφθεί ανάμεσα σε αναρχικά άτομα διαφορετικών φύλων, σύμφωνα πάντα με τις αρχές της σεξουαλικής υγιεινής, με σκοπό να προστατευθεί ο άλλος από συγκεκριμένους κινδύνους τα ερωτικής εμπειρίας όπως της απόρριψη, την κατάρρευση, την αποκλειστικότητα, την κτητικότητα, την κοκεταρία, τα καπρίτσια, την αδιαφορία, τη διάθεση για φλερτ, την έλλειψη σεβασμού για τους άλλους και την πορνεία» (9).

Ετούτη η «συμβολαιϊκή» ερμηνεία της ερωτικής συντροφικότητας αποτέλεσε σίγουρα το κυριότερο θεωρητικό επιχείρημα του Αρμάν στην απόπειρά του να εισάγει τις θέσεις του στο πεδίο του αναρχικού ατομισμού. Από τη στιγμή εκείνη εξέφρασε επανειλημμένα την υποστήριξή του στην ερωτική συντροφικότητα και έγραψε κάμποσα άρθρα πάνω στο θέμα είτε ξέχωρα είτε σε ανθολογίες. Το 1926 δημοσίευσε το η μάχη ενάντια στη ζήλεια και ο επαναστατικός ερωτισμός (Le Combat contre la jalousie et le sexualisme révolutionnaire) και ακολούθησαν το Τι περιμένουμε από την ελευθερία του έρωτα (Ce que nous entendons par liberté de l’amour – 1928), Ερωτική συντροφικότητα ή «σεξουαλική ασυδοσία»; (La Camaraderie amoureuse. Camaraderie amoureuse ou « chiennerie sexuelle – 1930) και τέλος, Η σεξουαλική επανάσταση και η ερωτική συντροφικότητα» (La Révolution sexuelle et la camaraderie amoureuse -1934), ένα πόνημα περίπου 350 σελίδων το οποίο περιέχει τα περισσότερα από τα γραπτά του πάνω σε σεξουαλικά ζητήματα.

Τα γραπτά του περιέχουν αρκετές επαναλήψεις. Σε κάθε έκδοση ο Αρμάν προσέθετε και νέα στοιχεία ή υποστήριζε καλύτερα τις θέσεις του. Αποτέλεσμα ήταν να τροποποιήσει αρκετά το αρχικό του επιχείρημα κατά τη διάρκεια της συζήτησης και, αν και προτιμούσε να μην το παραδέχεται, να εισάγει στην ερωτική του συντροφικότητα μια μορφή αλληλεγγύης που ήταν κοντινότερη στην αλληλοβοήθεια των αναρχοκομμουνιστών, παρά στην ένωση των ατομιστών που οραματιζόταν ο Στίρνερ. Ήδη, στο κεφάλαιο της Μυησης στον Ατομικό Αναρχισμό που ασχολούταν με την «αμοιβαιότητα», αρνήθηκε να δεχτεί τους δεσμούς αλληλεγγύης ανάμεσα στα άτομα ως «αποτέλεσμα υπολογισμού δούναι και λαβείν […] Η έννοια της αμοιβαιότητας δεν πρόκειται ποτέ να εννοηθεί εδώ ως ένωση συμφερόντων, με την καθομιλουμένη και λαϊκή έννοια του όρου» (10) Ο Ερρίκο Μαλατέστα, κάνοντας τον απολογισμό των έργων του Αρμάν έγραψε πως ο τελευταίος έγραψε «ένα είδος εγχειριδίου αναρχικής ηθικής – όχι μόνο αναρχο-ατομιστικής, αλλά αναρχικής γενικά. Και όχι μόνο αναρχικής, αλλά μιας ηθικής ανθρώπινης, ακριβώς διότι στηρίζεται στα ανθρώπινα συναισθήματα εκείνα που κάνουν επιθυμητή και εφικτή την αναρχία» (11).

Όπως θα ήταν αναμενόμενο, ο Αρμάν κατόπιν συνέκρινε τις ενώσεις ερωτικής συντροφικότητας με «κοοπερατίβες ερωτικής παραγωγής και κατανάλωσης». «Οι παραγωγοί και οι καταναλωτές,» έγραφε, «συμμετέχουν μονάχα για να εξάγουν τα αναμενόμενα κέρδη, κατανοώντας ταυτόχρονα ότι θα φέρουν και το απαραίτητο κόστος επίσης» (12). Είναι αδιανόητο λοιπόν ένας «κοοπερατιβιστής» να αρνηθεί να παράγει ή να απέχει από την «κατανάλωση», εκτός στην περίπτωση ανωτέρας βίας. Πίσω από αυτές τις μάλλον αυστηρές προϋποθέσεις βρίσκεται το ιδανικό του Φουριέ περί παγκοσμίου δικαιώματος στην απόλαυση.

Η ερωτική συντροφικότητα σημαίνει ότι κανείς δε μένει στην εξωτερική εμφάνιση. Ο Αρμάν δεν κουράστηκε ποτέ να επιμένει σε αυτό το σημείο: «Όπως κάθε σοβαρή σχέση συντροφικότητας, η ερωτική συντροφικότητα δεν βασίζεται στο χρώμα του δέρματος, στο σχήμα της μύτης, στο χρώμα των ματιών, στην αρχαιοελληνική κατατομή ή στα γκρίζα μαλλιά» (ήταν τότε πενηνταοκτώ χρονών!) (13). Στο Ο Ατομισμός Μας (Notre individualisme), ένα κείμενο του 1937, ο Αρμάν ανέφερε την «αρχή της αποζημίωσης», που σκοπό είχε να αποτρέψει την πρακτική του ελεύθερου έρωτα από το να προτιμά «αυθαίρετα» εκείνους που είναι πιο έξυπνοι, πιο ωραίοι ή πιο δυνατοί, «εις βάρος εκείνων που είναι λιγότεροι προικισμένοι σε εξωτερική εμφάνιση» (14).

Τέλος, «ο σεξουαλικός αμοραλισμός καταστρέφει στις ανθρώπινες ενώσεις τις αξίες της δουλοπρέπειας, όπως τα πάθη, τη σεμνοτυφία, την αγνότητα, την εσωστρέφεια, την επιφυλακτικότητα, την μονογαμία και πολλά άλλα χαρακτηριστικά που κάνουν απαραίτητη την ύπαρξη του κράτους και της εκκλησίας ως φύλακες και δασκάλους των ηθών. Όπου επικρατεί ο αμοραλισμός στις σεξουαλικές σχέσεις, οι φύλακες των ηθικών παραδόσεων και των καλών αρχών δεν είναι πλέον απαραίτητοι. Αυτό κάνει τον σεξουαλισμό που κηρύσσουμε επαναστατικό» (15). Επαναστατικό και εκπαιδευτικό: «Ως ατομιστές, πρέπει να εξερευνήσουμε την έννοια των διαφυλετικών σχέσεων εκείνη που θα μας κάνει πιο αναρχικούς, θα μας φέρει πιο μακριά από θεούς και αφέντες, πέρα από την ηθικότητα, την νομιμότητα, την κοινωνικότητα, αλλά ταυτόχρονα θα μας κάνει πιο κοινωνικούς στις ενώσεις μας» (16).

Βασισμένος σε αυτές τις πεποιθήσεις, ο Αρμάν ανέπτυξε διάφορες απόψεις υπέρ μιας νέας σεξουαλικής ηθικής στο L’ en Dehors μετά το 1925. Η ανάγκη τον ώθησε να συνδυάσει την υπεράσπιση της ερωτικής συντροφικότητας με όλο και πιο άμεσες επιθέσεις στην οικογένεια και στις αμέτρητες σεξουαλικές προκαταλήψεις των ίδιων των ελευθεριακών. Έγραψε ότι κανένας αναρχικός ατομιστής δεν έπρεπε να θεωρείται πολύ γέρος ή πολύ νέος «για να θέλει να γευτεί όλες τις απολαύσεις, όλη την ευχαρίστηση, όλες τις αισθήσεις» (17). Όταν κατηγορήθηκε ότι υποστήριζε την παιδοφιλία, δεν αισθάνθηκε προσβεβλημένος, αλλά αντίθετα έφερε επιχειρήματα τόσο από τη σεξολογία όσο και από τον Φουριέ για να δείξει πως, παράλληλα με τις παιδοφιλικές επιθυμίες, παρόμοια συναισθήματα ήταν ορατά σε κάποια νεαρά κορίτσια που τα τραβούσαν οι πιο ώριμοι άντρες- μια τάση που ονόμαζε «πρεσβοφιλία». Κατά συνέπεια, πρότεινε πως σε «λογικά δομημένα περιβάλλοντα», αντί να καταπιέζονται αυτές οι διαφορετικές τάσεις, θα έπρεπε να συναντηθούν οι παιδόφιλοι με τους πρεσβόφιλους. «Η σωστή κατανόηση του θέματος δείχνει πως για κάθε «πάθος» μπορεί να βρεθεί μια ανταπόκριση χωρίς να δημιουργείται «ηθικό» πρόβλημα για τους γύρω» (18).

Η δυσκολία της προώθησης μιας νέας σεξουαλικής ηθικής τον οδήγησε επίσης να διευρύνει το πεδίο των μελετών του σε κάθε του νέα δημοσίευση. Το 1931 δημοσίευσε τη μπροσούρα Η ομοφυλοφιλία, ο αυνανισμός και οι ατομιστές (L’homosexualité, l’onanisme et les individualistes) πάνω στα θέματα αυτά τα οποία πολύ λίγο είχε εξετάσει στα πρώτα τεύχη του L’en Dehors (19). Αν και οπαδός της ανοχής στον τομέα αυτό όπως και σε κάθε άλλο, ο Αρμάν εξακολουθούσε παρόλα αυτά να θεωρεί την ομοφυλοφιλία (τόσο την ανδρική όσο και τη γυναικεία) ως σεξουαλική ανωμαλία. Σε ένα κείμενο του 1937, όμως, ανέφερε ανάμεσα στους στόχους των ατομιστών το σχηματισμό εθελοντικών ενώσεων, για καθαρά σεξουαλικούς σκοπούς, από ετερόφυλους, ομοφυλόφιλους ή αμφιφυλόφιλους, ή ακόμα και συνδυασμούς όλων αυτών (20). Υποστήριξε επίσης το δικαίωμα των ατόμων να αλλάξουν φύλο και κήρυξε ανοιχτά την πρόθεσή του να αποκαταστήσει «απαγορευμένες» απολαύσεις, παρεκκλίνουσες μορφές επαφής (ο ίδιος προσωπικά έκλινε προς την ηδονοβλεψία), καθώς και το σοδομισμό. Αυτό τον οδήγησε να αφιερώνει ολοένα και μεγαλύτερο χώρο σε αυτούς που αποκαλούσε «σεξουαλικούς αντικομφορμιστές», αποκλείοντας πάντα κάθε μορφή σωματικής βίας. Ο Αρμάν θεωρούσε την «αισθησιακή μελέτη» πάνω στις σεξουαλικές σχέσεις δικαιωμένη μόνο όταν τα αποτελέσματα των πρακτικών της δεν στερούσαν αυτόν ή αυτήν που τις ασκούσε, καθώς και τον ή την παραλήπτη, από τον αυτοέλεγχο του ή της και δεν εισέβαλλαν στην προσωπικότητά τους (21). Ήταν όμως περισσότερο ανοιχτός προς την αιμομιξία: «Κάθε άποψη περί ελευθερίας των σεξουαλικών σχέσεων που καταδικάζει την αιμομιξία είναι ελευθερία μόνο στα λόγια […] Τίποτε δεν είναι πιο ηθικό από την αιμομιξία που συμβαίνει με σκοπό την αμοιβαία ευχαρίστηση και τίποτε πιο ανήθικο από πράξεις που σκοπό έχουν να απαγορεύσουν αυτή την ευχαρίστηση, η οποία δε βλάπτει κανένα» (22).

II. Η Πρακτικη Της Ερωτικης Συντροφικοτητας: Οι «Συντροφοι Του L’en Dehors»

Ως συνεπής ατομιστής, ο Αρμάν αρνήθηκε να συμμετάσχει στις διάφορες ομάδες που σχηματίστηκαν για να ασχοληθούν με σεξουαλικά ζητήματα. Στη Γαλλία, αυτές περιλάμβαναν την Ένωση Σεξολογικών Σπουδών (Association d’Etudes sexologiques) και σε διεθνές επίπεδο την Παγκόσμια Λίγκα για την Επιστημονική Σεξουαλική Αναμόρφωση. Συνέλλεγε άρθρα από τον Ευρωπαϊκό και διεθνή τύπο τα οποία πίστευε ότι επιβεβαίωναν τις θέσεις του, έστω και μερικώς. Μετέφρασε και δημοσίευσε άρθρα της Κολλοντάι και του Ράιχ. Επίσης δημοσίευσε κάποιες στήλες από στρατευμένους εξόριστους Ιταλούς αναρχικούς, όπως ο Ούγο Τρένι (Ούγο Φεντέλι) και ειδικά του Καμίλο Μπερνέρι, ο οποίος έγραψε μια σειρά μελετών για το L’en Dehors πάνω σε θρησκευτικά και σεξουαλικά ζητήματα, η πιο σημαντική από τις οποίες είχε ως θέμα την αιμομιξία.

Εν τέλει, ο τρόπος με τον οποίον αντιλαμβανόταν ο Αρμάν τη σεξουαλική ελευθερία είχε το πλεονέκτημα ότι μπορούσε να ελεγχθεί αμέσως, με «πειραματισμούς» ανάμεσα σε ομοϊδεάτες, χωρίς να χρειαστεί να αναβληθεί ως «τη μέρα μετά την επανάσταση». «Αν υπάρχει μια ηθική πραγματοποίηση που είναι άμεσα εφικτή, αυτή είναι η σεξουαλική. Ταιριάζει ιδανικά να δοκιμαστεί ανάμεσα σε φίλους, χωρίς δημοσιότητα ή αναταραχή» (23). Το μόνο που έμενε ήταν η πρακτική απόδειξη!

Από τον Οκτώβρη του 1924, ο Αρμάν ξεκίνησε να προτείνει τη σύσταση αρκετών ενώσεων, ανάμεσα σε άλλες και μια που θα ασχολιόταν με «ζητήματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και ηθικής». Αν και η πρόταση ήταν ασαφής, το ίδιο τεύχος περιείχε τυχαία μια δημοσίευση κάποιου «Κλαμπ Ατλαντίς» έξω από την Ευρώπη, του οποίου τα μέλη έκαναν ανταλλαγή συντρόφων, υποστηρίζοντας ότι εμπνεύστηκαν από τις θέσεις του Αρμάν (24).

Τον Ιούνη του 1925, το καταστατικό της ένωσης φίλων του L’en Dehors εμφανίστηκε στο περιοδικό. Η ένωση οριζόταν ως χώρος πρακτικής συντροφικότητας (25). Απευθυνόταν σε άτομα που ασπάζονταν τις θέσεις του Αρμάν. Το άρθρο 7 όριζε ότι στα σεξουαλικά ζητήματα η ομάδα υποστήριζε τον πολλαπλό έρωτα, όπως και την πάλη ενάντια στην ερωτική ζήλεια. Ο αριθμός θηλυκών μελών έπρεπε να είναι ίσος με αυτόν των αρσενικών. Για να γίνει κανείς μέλος έπρεπε να είναι συνδρομητής του L’en Dehors, αλλά κάποιες αιτήσεις μπορούσαν να απορριφθούν. Η ένωση χρέωνε ετήσια συνδρομή και εξέδιδε κάρτες που χρησίμευαν ως διαβατήρια σε συντρόφους που ταξίδευαν στη Γαλλία ή το εξωτερικό για να επισκεφθούν ο ένας το άλλο. Λίστες με ονόματα συντρόφων κάθε φύλου ήταν διαθέσιμες στους συνδρομητές που τις ζητούσαν. Αυτός ή αυτή στον οποία θα γινόταν μια επίσκεψη έπρεπε να ειδοποιηθεί τουλάχιστο μια βδομάδα πριν. Οι οικοδεσπότες δεν είχαν το δικαίωμα να αρνηθούν, εκτός αν συνέτρεχαν λόγοι υγείας ή ανάγκες προπαγάνδας. Οι επισκέψεις ήταν περιορισμένες στις 12 ώρες στην πόλη και 24 στην εξοχή. Ενώ δεν γινόταν καμιά διάκριση, ωστόσο η συνδρομή μπορούσε να ακυρωθεί στην περίπτωση σωματικής βίας ή πορνείας.

Τα άρθρα του καταστατικού βρίθουν από λεπτομερείς προϋποθέσεις ώστε να εξασφαλιστεί η αυτονομία, η προσωπική ελευθερία και ακόμα η ανωνυμία κάθε μέλους της συμφωνίας και να αποφευχθούν οι αμφιβολίες της τελευταίας στιγμής σε σχέση με την πρακτική της συντροφικότητας, ακόμα και της ερωτικής. Οι αρχές αυτές χρησίμευαν να ενισχύσουν τις διαπροσωπικές σχέσεις μέσα σε ένα άτεγκτο, σχεδόν γραφειοκρατικό, πλαίσιο τυπικών διακανονισμών, το οποίο ερχόταν σε αντίθεση με τις προθέσεις εκείνων που ποθούσαν να αναπτύξουν μια πιο ελεύθερη και ολοκληρωμένη μορφή συντροφικότητας. Οι εσωτερικές διαδικασίες της ένωσης ήταν μάλλον σκοτεινές κατά τα άλλα. Όλες οι αιτήσεις για πληροφορίες και συνδρομές έπρεπε να απευθύνονται στον Αρμάν, ο οποίος ήταν ο μόνος υπεύθυνος για το εγχείρημα, ο υποκινητής και η κινητήρια δύναμη σύμφωνα με τα κριτήρια που ο ίδιος είχε καθορίσει και δεν είχε σκοπό να εγκαταλείψει.

Αυτό δε φαινόταν να ενοχλεί ιδιαίτερα τα μέλη. Τον Απρίλη του 1926, το L’En dehors ανέφερε ότι 33 άτομα είχαν γίνει μέλη των «Συντρόφων του L’En dehors» από τη Γερμανία, τις ΗΠΑ, τη Βραζιλία, την Ελβετία, την Αργεντινή, το Μαρόκο, είκοσι από τους οποίους μόνο στη Γαλλία. Μέχρι τα μέσα του Ιούλη, ο αριθμός των μελών είχε ανέλθει στα 45 και έφτασε τα 53 μέλη στα μέσα του Φλεβάρη του 1927.

Οι πρώτοι τριγμοί ακούστηκαν όταν το Γενάρη του 1928 αποφασίστηκε να σταματήσουν οι εγγραφές ανδρών, δεδομένου του μικρού αριθμού γυναικών στην ομάδα, «εκτός αν οι αιτήσεις τους γίνουν ταυτόχρονα με αιτήσεις γυναικών υποψηφίων». Πέρα από την έλλειψη γυναικών στα μέλη της, η ένωση συνάντησε δυο γενικότερα προβλήματα. Το ένα ήταν η άρνηση πολλών συντρόφων να συμμορφωθούν με τις αρκετά στριφνές απαιτήσεις των άρθρων του καταστατικού. Το άλλο ήταν ότι ακόμα και μέσα στην ομάδα προέκυπταν πολλά μόνιμα ζευγάρια. Σε αυτά προστέθηκε και η προσωπική άποψη του Αρμάν για το πώς έπρεπε να λειτουργούν οι «Σύντροφοι», που ήταν πηγή δυσαρέσκειας και προκάλεσε επανειλημμένες συγκρούσεις. Ο ίδιος δε έδειξε παρόλα αυτά ποτέ την προθυμία να αλλάξει το εγχείρημά του ή να του δώσει λιγότερο σεκταριστικό χαρακτήρα. Αντίθετα, εν μέσω της αυξανόμενης κριτικής, αντέδρασε προτάσσοντας την ορθότητα των επιλογών του.

Τα πενιχρά αποτελέσματα δεν εμπόδισαν τον Αρμάν να εντείνει τις προσπάθειές του ιδρύοντας μια ένωση ενάντια στη ζήλεια στα τέλη του Μάη του 1926: την Παγκόσμια Ένωση Πάλης Ενάντια στη Σεξουαλική Ζήλεια και την Αποκλειστικότητα του Έρωτα (Association internationale de combat contre la jalousie sexuelle et l’exclusivisme en amour – AICCJEA), η οποία είχε πενήντα μέλη ως τα μέσα του Φλεβάρη του επόμενου χρόνου. Το Μάρτη του 1927 είναι η σειρά του «Κλάμπ Ατλαντίς», το οποίο ήταν περιορισμένο στην περιοχή του Παρισιού, και ήταν μια ομάδα, καθώς έλεγε «επιλεκτικής πραγματοποίησης». Τον Απρίλιο-Μάιο του 1928, άρχισε τους «Φίλους του L’en Dehors», μια ομάδα αφιερωμένη στην χρηματοδότηση τη διασπορά του περιοδικού. Από τις 30 Ιουνίου του 1928, η AICCJEA άρχισε να δέχεται μόνο συνδρομητές του περιοδικού που ήταν ήδη μέλη των «φίλων» για αρκετό διάστημα. Μόνο αν κάποιος ήταν μέλος και των δυο αυτών οργανώσεων μπορούσε να μπει στους «Συντρόφους του L’en Dehors» (26).

Στα μέσα του Φλεβάρη του 1930, προτάθηκε η αλλαγή των άρθρων του καταστατικού για τα επόμενα πέντε χρόνια (27). Στο εξής, οι Σύντροφοι του L’en Dehors έπρεπε να υποβάλουν πιστοποιητικά γιατρών και οι «νομάδες» δεν μπορούσαν να μετέχουν πλέον. Η ένωση προσπάθησε επίσης να διορθώσει την έλλειψη γυναικών μελών προτείνοντας άμεσους διακανονισμούς. Οι σύντροφοι μπορούσαν να αρχίσουν στήνοντας ένα «φόρουμ ερωτικής συντροφικότητας» για να ξεπεράσουν τους δισταγμούς των λιγότερο «εξελιγμένων» γυναικών, ξεκινώντας με «γυμνισμό σε μικρές ομάδες» ούτως ώστε «να αλληλοθαυμάσουν τα αισθητικά τους χαρακτηριστικά» (28). Παράλληλα, το Κλάμπ Ατλαντίς περιορίστηκε αποκλειστικά σε ζευγάρια (Σεπτέμβρης του 1933). Το Γενάρη του 1936, η AICCJEA ενέγραψε το 186ο της μέλος. Ως το Μάη, ωστόσο, οι αγγελίες για νέα μέλη των «Συντρόφων» όπως και της AICCJEA είχαν εξαφανιστεί, και, καθώς φαίνεται, οι δυο οργανώσεις είχαν ενωθεί για να συστήσουν τους Συντρόφους για την Πάλη Ενάντια στη Ζήλεια Υπέρ μιας Νέας Σεξουαλικής Ηθικής (Compagnons du combat contre la jalousie et pour une nouvelle éthique sexuelle) (29).

Ο πόλεμος σταμάτησε την προπαγανδιστική δραστηριότητα του Αρμάν και έβαλε τέλος στις διάφορες πρωτοβουλίες του. Τις παραμονές του πολέμου, το τεύχος Αυγούστου-Σεπτεμβρίου 1939 ανέφερε ότι οι «Σύντροφοι της Πάλης» είχαν εγγράψει το 199ο μέλος τους, σημαδεύοντας το αποκορύφωμα των ονείρων του Αρμάν.

Οι δραστηριότητές του παρέμειναν πολύμορφες. Πληροφορίες από αστυνομικές αναφορές μας επιβεβαιώνουν, με τον τρόπο τους, τις ενδείξεις που έχουμε από τις δημοσιεύσεις του Αρμάν. Μια αναφορά του Μάρτη του 1933 που απευθυνόταν στον περιφερειακό διοικητή της αστυνομίας από το διευθυντή πληροφοριών (B/a1900) υπογράμμιζε ότι το L’en Dehors ανθούσε. «Σε αντίθεση με τα άλλα αναρχικά περιοδικά, το L’en Dehors δεν έχει παθητικό και η κυκλοφορία του φτάνει τα έξι χιλιάδες τεύχη. Τα κέρδη από τα συνέδρια που διοργανώνονται προς όφελός του και τα έσοδα από τις συνδρομές αρκούν ώστε το περιοδικό να βγαίνει στην ώρα του. Επιπλέον, το αναγνωστικό του κοινό απαρτίζεται κυρίως από αναρχικούς διανοουμένους, οι οποίοι παραμένουν πιστοί στην έκδοση».

Από την άλλη, η χρόνια αναιμία των ενώσεων του Αρμάν περιγράφεται χωρίς αναστολές. Μια αναφορά του 1928, γράφει: «Οι ατομιστές αντι-επαναστάτες, οπαδοί της «αυτοδιεύθυνσης», προωθούν ακόμα και την πορνεία και την παιδεραστία. Ο θεωρητικός τους είναι ο Εμίλ (sic) Αρμάν, ο οποίος ίδρυσε τις οργανώσεις ελεύθερου έρωτα «Κλάμπ Ατλαντίς» και «Σύντροφοι του L’en Dehors». Τα μέλη των οργανώσεων αυτών συμφωνούν να απαλλαγούν από τη ζήλεια και τους ζητάται να εμπλακούν σε ελεύθερες σεξουαλικές σχέσεις κατά τις εκδρομές και τις συγκεντρώσεις τους. Ο Αρμάν συμμετέχει προσωπικά και, με το ψευδώνυμο Φρεντ Εσμάρτζ (Fred Esmarges), δημοσιεύει σε πορνογραφικά περιοδικά, όπως το Jean Qui Rit, για να προσελκύσει νέα μέλη. Στο Παρίσι οι θεωρίες του Αρμάν έχουν περίπου εκατό οπαδούς, αν και τα μέλη των Συντρόφων του L’en Dehors δεν πρέπει να ξεπερνούν τα είκοσι».

Μια άλλη αναφορά, από το 1933, έγραφε: «Περίπου πενήντα άτομα, ανάμεσά τους και κάποια «ειδικών» ηθών, παρακολουθούν αυτές τις συναντήσεις που ασχολούνται με θέματα σεξουαλικότητας, χορτοφαγίας, κλπ. […] Από την άλλη, οι Φίλοι του L’en Dehors αντιτίθενται στη συναισθηματική ζήλεια και απαιτούν πλήρη σεξουαλική ελευθερία, εφόσον αυτή δεν αμαυρώνεται από βία, δόλο, απάτη, ή δωροδοκία. Κάθε καλοκαίρι οργανώνουν εκδρομές έξω από το Παρίσι, στις οποίες συμμετέχουν λίγα μόνο μέλη. Γενικά, οι Φίλοι του L’en Dehors δεν είναι επαναστατική οργάνωση, δεν συμμετέχουν στις συναντήσεις ή τις πορείες άλλων αναρχικών κινημάτων στην περιοχή του Παρισιού».

Η θεωρία ήταν πιο ελκυστική από την πράξη. Η πράξη, εν πάσει περιπτώσει, απείχε από τα τρελά όνειρα του Αρμάν που επέμενε πως μόνο η παγκόσμια εξάπλωση της ερωτικής συντροφικότητας θα έκανε εφικτό το ξερίζωμα των απολυταρχικών δικτατοριών και θα εξασφάλιζε «μεγαλύτερη κατανόηση, είτε ανάμεσα σε κοινωνικές οντότητες, είτε ανάμεσα σε λαούς» (30). Οι βαθύτεροι λόγοι γι’ αυτήν την ήττα βρίσκονται τόσο στην ανανεωτική και ακραία φύση του εγχειρήματος, όσο και στην προσέγγιση του Αρμάν, ο οποίος αρνήθηκε να φανταστεί πως υπήρχε άλλος τρόπος να επιτευχθούν αυτά πέρα από τη δικιά του καλή θέληση. Αρνούμενος να αφήσει τα εγχειρήματά του να αναπτυχθούν και προσπαθώντας να τα περιορίσει υπερβολικά, καταπίεσε ταυτόχρονα και όλες τις πραγματικά ανατρεπτικές πλευρές των ιδεών του. Όπως εδειξαν τα γεγονότα, τα υψηλά ιδανικά του Αρμάν να ενισχύσει τους δεσμούς συντροφικότητας μέσα από την ερωτική συντροφικότητα αποδείχτηκαν τα ταπεινά σχέδια ενός μπακάλη να κουμαντάρει το μαγαζί του και να δρέψει κέρδη από τα υποθετικά πλεονεκτήματα που φανταζόταν για τους άλλους.

Η προπαγανδιστική του δουλειά, ωστόσο, έπιασε τόπο, καθώς αναμφίβολα έφερε στο φως τους φόβους και την σεμνοτυφία που επικρατούσαν ακόμα και στους ελευθεριακούς κύκλους της εποχής του.

Σημειώσεις

1. Το κείμενο αυτό εκδόθηκε σε μπροσούρα από τις εκδόσεις L’En dehors με τίτλο: Entretien sur la liberté de l’amour.

2. L’En dehors, n° 44, 1 Οκτώβρη 1924.

3. Le Combat contre la jalousie et le sexualisme révolutionnaire. Poèmes charnels et fantaisies sentimentales, Orléans : εκδόσεις L’En dehors, [1926], σελ. 8-9.

4. L’En dehors, n° 61-62, 30 Ιουνίου 1925. Ας αναφέρω και ένα ανέκδοτο πάνω στο θέμα: Σε πολλές από τις συζητήσεις μου με τη Jeanne Humbert, εκείνη μου έλεγε: « Ο Αρμάν, ήταν ιδιαίτερος τύπος, αλλά και τι παπάρας! Όποτε τον καλούσα για φαγητό, απαντούσε: «Μάλιστα, αλλά ξέρετε πως δε συντρώγω ποτέ με μπουρζουάδες. Αν μοιραστούμε το ψωμί σας, το κρασί σας, πρέπει επίσης να μοιραστούμε και το κρεβάτι σας!». Εδώ σταματούσε και ήταν εμφανές ότι περίμενε μια ερώτηση εκ μέρους μου. Κάθε φορά την πείραζα και δε ρώτησα ποτέ αν όντως ο Αρμάν είχε δειπνήσει στους Ουμπέρ. Κατόπιν το μετάνιωσα, αλλά ήταν πια αργά! (Σ.τ.Σ)

5. L’En dehors, n° 40, 30 Ιούλης 1924.

6. Οπ.π.

7. Οπ.π., n°39, 10 Ιούλης 1924.

8. Οπ.π.

9. Οπ.π., n° 136, Ιούνης 1928.

10. La Camaraderie amoureuse, Paris et Orléans : Εκδ. l’en dehors, 1930, σελ. 3.

11. L’En dehors, n° 155, Μάιος 1929.

12. Notre individualisme : ses revendications et ses thèses par demandes et réponses, [1937], σελ. 6-7.

13. L’Initiation individualiste anarchiste, Paris et Orléans : εκδ. L’En dehors, 1923, σελ. 202.

14. L’En dehors, n° 40, 30 Ιούλης 1924

15. Ibid., n° 79-80, Μάιος 1926.

16. Ibid., n° 70, 15 Νοέμβρης 1925.

17. Ibid. n° 77-78, Απρίλης 1926.

18. L’Emancipation sexuelle, l’amour en camaraderie et les mouvements d’avant-garde, Paris, Limoges et Orléans : Εκδ. L’En dehors, [1934], σελ. 18.

19. Gérard de Lacaze-Duthiers, E. Armand, Abel Léger, Des préjugés en matière sexuelle. L’Homosexualité, l’onanisme et les individualistes. La Honteuse hypocrisie, Paris et Orléans : εκδ. de L’En dehors, 1931, 32 σελ.

. 20. Notre individualisme, Οπ.π., σελ. 7.

21. cf. L’Homosexualité, l’onanisme et les individualistes, Οπ.π., σελ. 28.

22. L’En dehors, n° 270, Μάιος 1934.

23. L’Emancipation sexuelle, Οπ.π., σελ. 4.

24. L’En dehors, n° 44, 1 Οκτώβρη 1924.

25. Οπ.π., n° 60, 12 Ιούνη 1925.

26. Οπ.π., n° 135, Μάιος 1928.

27. Οπ.π., n° 176-177, Φλεβάρης 1930.

28. Οπ.π., n° 242-243, Νοέμβρης 1932.

29. Οπ.π., n° 301, Δεκέμβρης 1936.

30. Les Tueries passionnelles et le tartufisme sexuel, Paris, Limoges et Orléans : εκδ. L’En dehors, [1935], σελ. 8-9.

ngnm.vrahokipos.net

Advertisements